٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٦
پارتی دیموکراتی کوردستانئازادی، دیموکراسی، دادپەروەری

ل دهۆکێ زێدەگاڤیێن ل سەر دارستانان کێم بووینە و سزایێن دژوار بۆ سەرپێچیکاران دهێنە دانان

سەرچاوە: KDP.info

دهۆک-KDP.info- ل دویڤ ئامارێن ڕێڤەبەریا دارستان و پاوانان ل پارێزگەها دهۆکێ، د ئەڤ سالە دا (٢٠٢٦) ژمارا سەرپێچی و زێدەگاڤیێن ل سەر دارستانان ب هەڤبەرکرن دگەل سالا بوری ب ڕێژا نێزیکی ٤٠٪ کێم بووینە.

جێبەجێکرنا یاسایان، چاڤدێریا مەیدانی و بەردەوامیدان ب هەوێن هۆشیاریا ژینگەهێ، شیاینە تا ڕاددەیەکێ دیار سەرپێچیێن پەیوەندیدار ب بڕینا داران و زێدەگاڤییان ل سەر ڕووبەرێن دارستانان کێم بکەن.

ل دویڤ ئامارێن بەشێ یاسایی ل ڕێڤەبەریا دارستان و پاوانان کو بۆ ماڵپەڕێ فەرمیێ پارتی دیارکرین، ژمارا سەرپێچیان ل سالا ٢٠٢٥ێ بووینە ١١٦ کەیس کو ل دادگەهێ هاتینە تۆمارکرن، بەلێ ل سالا ٢٠٢٦ێ هەر ژ دەستپێکا سالێ و هەتا نۆکە ژمارا کەیسان بووینە ٨٢ کەیس؛ ئەڤە د دەمەکی دایە کو ئەم بەرەف دویماهیا سالێ دچین و هێشتا ژمارا کەیسێن ئەڤ سالە نێزیکی ٤٠٪ کێمترن بەرامبەر سالا چوویی.

کاوە سەبری، د هەڤپەیڤینەکا تایبەت دا دگەل ماڵپەڕێ KDP.info، ئاماژە ب وان هەوڵان کر کو ڕێڤەبەریا وان ژ بۆ کۆنترۆڵکرنا زێدەگاڤی و پاراستنا دارستانان ئەنجام ددەت و گۆت: "تیم و هۆبێن تایبەتمەند یێن ڕێڤەبەریا مە ڕادبن ب چاڤدێری و دیڤچوونا مەیدانی یا بەردەوام ژ بۆ تۆمارکرن و دەستنیشانکرنا هەر زێدەگاڤی و سەرپێچیەکێ ل سەر ڕووبەرێن دارستانان. ئەم تا ڕاددەیەکێ باش کۆنترۆڵێ ل سەر زێدەگاڤیان دکەین و هەماهەنگیێ دگەل لایەنێن پەیوەندیدار، یەکێن کارگێڕی و پۆلیسێن دارستان و ژینگەهێ دکەین بۆ ڕاگرتنا سەرپێچی و سەرپێچیکاران."

ل هەرێما کوردستانێ یاسایێن زانستی و گونجایی هاتینە داڕشتن بۆ پاراستنا دارستانان کو پایەیەکێ سەرەکی نە بۆ ڕێگریکرنێ ل زێدەگاڤیان، ئەو ژی یاسایا ژمارە ٨ یا سالا ٢٠١٣ێ و یاسایا ژمارە ١٠ یا سالا ٢٠١٢ێ نە، هەروەسا بڕگا ٣ێ ژ یاسایا ژمارە ٦ یا سالا ٢٠١٠ێ یا تایبەتە ب قەرەبووکرنا دارێن دارستانێ. بۆ نموونە، ل دویڤ یاسایا ژمارە ١٠ یا سالا ٢٠١٢ێ، سزایێ بڕین و ژناڤبرنا دارەکا سروشتی، سزایێ دارایی یە ژ ٣ تا ٥ ملیۆن دیناران و د تاوانێن مەزن دا دبیت بگەهیتە ٢٠٠ ملیۆن دیناران، دگەل سزایێ زیندانکرنێ کو ژ هەیڤەکێ دەست پێ دکەت و دبیت بگەهیتە چەندین سالان ل دویڤ مەزنیا تاوانێ.

کاوە سەبری دووپات دکەت کو ژ بۆ بلندکرنا ئاستێ ڕەوشەنبیریا گشتی دگەل کارپێکرنا یاسایێ، پێدڤی ب هشیارکرنا بەردەوام یا جڤاکی هەیە؛ لەورا چەندین سالە بەشێ ڕاگەهاندنێ ل ڕێڤەبەریا دارستانان سمینارێن تایبەت بۆ ناڤەندێن خواندنێ دگێڕیت و بەڵاڤۆکێن هشیاریێ ل سەر پاراستنا دارستانێ د ناڤ خەلکی و ب ڕێکا سۆشیال میدیایێ بەڵاڤ دکەت.

ل دویڤ ئامارێن ڕێکخراوا (FAO) یێن سالا ١٩٩٩ێ، ڕووبەرێ دارستانان ل سنوورێ پارێزگەها دهۆکێ نێزیکی ١،٠٠٠،٧٧٠ (ملیۆنەک و حەفت سەد و حەفتێ) دۆنەمان بوو و ڕێژا کەسکاتیێ دگەهشتە ٣٩٪، پاشان ل دویڤ ئامارێن بەشێ (GIS) ل ڕێڤەبەریا دارستان و پاوانان یا پارێزگەها دهۆکێ، ئەو ڕێژە هەتا سالا ٢٠٢٥ێ بۆ ٢٦.٨٪ داکەفتیە. ل سەر ئاستێ قەزایان ژی ئەڤ ڕێژەیە جیاوازە؛ بۆ نموونە ڕێژا کەسکاتیێ ل سنوورێ قەزا ئامێدیێ دگەهیتە ٥٥٪ کو بلندترین ڕێژەیە ل دهۆکێ، و ل سنوورێ قەزا سێمێلێ ١.٢٪ کو نزمترین ڕێژەیە.

ل دویماهیێ، سەبری ب ڕێیا ماڵپەڕێ KDP.info داخوازیێن خۆ ئاراستەی خەلکێ دهۆکێ و حکوومەتا هەرێما کوردستانێ کرن و گۆت: "داخوازیێ ژ خەلکێ خۆشتڤی دکەین دارستان و سروشتێ کوردستانێ وەک سامانەکێ نیشتمانی بپارێزن چونکی ژێدەرێ هەناسا مە نە، هاریکار بن د هەوێن ژینگەهی دا وەکی چاندنا داران و پاقژڕاگرتنا ژینگەهێ و بەشدار بن د هەوێن ڤەمراندنا ئاگران دا ل ڕوودانێن نەچاڤەڕێکری، هەروەسا ل دەمێ دیتنا هەر زێدەگاڤی و سەرپێچیەکێ، دەستبەجێ لایەنێن پەیوەندیدار و پۆلیسێن دارستانێ ئاگەهدار بکەن."

هەروەسا گۆت: "داخوازیێن مە ژ حکوومەتا هەرێما کوردستانێ ئەڤە نە: باشترکرنا شیانێن تیمێن مە ل ڕێڤەبەریێن دارستان و پاوانان و دابینکرنا ئامیرە و پێداویستییان بۆ پۆلیسێن دارستانێ ب مەرەما دیڤچوونەکا مەیدانی یا بهێزتر، بەردەستکرنا نەفتا سپی و کارەبێ ب بهایەکێ گونجایی بۆ دەڤەرێن چیایی و گوندان دا کو وەلاتی پەنایێ نەبەنە بەر بڕینا داران بۆ گەرمکرنێ، پشتەڤانیکرنا بڕیارێن سزادانێ و ڕێگریکرن ل هەر دەستێوەردانەکێ د کەیسێن سەرپێچیێن دارستانان دا، دگەل دابینکرنا بودجەیەکا تایبەت بۆ پرۆژەیێن بەرفرەهکرنا ڕووبەرێن کەسک، هۆشیاریا ژینگەهی و نووژەنکرنا دارستانان."

پاراستنا دارستانان تنێ ئەرکێ دامەزراوە و لایەنێن حکوومی نینە، بەڵکو بەرپرسیاریەتیەکا هاوبەشە د ناڤبەرا حکوومەت و خەلکی دا بۆ پاراستنا ژینگەهەکا ساخلەم و دابینکرنا پاشەڕۆژەکا باشتر بۆ نفشێن داهاتی.

سەجا شێرزاد- دهۆک