تەبریرێکی لاواز، بۆ رووداوێکی بەهێز
غازی حەسەن
بۆ هەر کۆمەڵگەیەکی زیندوو گرینگە بیرمەند و سیاسییەکانی بیر لە فکرو میتۆدی نوێ بۆ پێشکەوتن و گەشەپێدانی کۆمەڵگاکانیان بکەنەوە. بەڵام لەوە باشتر ئەوەیە کە رۆشنبیرەکان ئەو بزانن، قسەی رۆتینی و بەکارهێنانی هەندێک زاراوەی سیاسی و بیبەراوی کە کاریگەریان لەسەر پێکهاتەی دەروونی و کۆمەڵایەتی خەڵک دەبێت، واتای میتۆد و فکرێکی نوێی سیاسی و کۆمەڵایەتی
ناگەیەنێت.
پێچەوانەی ئەوە لێکترازان و دابەشبوون و یەکیر شکاندنەی لە کوردستاندا بە درێژایی مێژوو رویداوە، زۆربەی نەتەوە و نیشتیمانە داگیرکراوەکانی دونیا دوای یەکبوون و یەکخستنی هێزە بنەڕەتییەکانیان توانیویانە بەرەو رزگاری و بیناکردنی قۆناغێکی نوێ لە کۆمەڵگاکانیان بڕۆن. مەبەست لەم قسەیە ئەوەیە بڵێین کاتێک رۆشنبیرانی کورد رەخنە لە شکستە بەردەوام و ژێرکەوتنە دوبارەبووەکەی کورد لە مێژوو دەگرن، یەکەمین شت وەکو بەڵگە و ئەدگارێکی خراپی کوردی باسی بکرێت، لەتبوون و ناوچەگەری و ئینشقاقی نێوان دەڤەر و عەشیەرەت و پێکهاتە جیاکانی نێو کۆمەڵگەی کوردی و ئینشقاقی سیاسییە. دیارە ئەمە هەر بۆ سوکایەتی پێکردنی مێژووی کوردی بە شێوەیەکی سواوە و دوبارە بەکاردەهێنرێتەوە.
کەچی پێچەوانەی ئەوانە، لەم رۆژانە هەندێک رۆشنبیری کورد بانگەشەی ئەوە دەکەن زیندوویەتی کورد لە ئینشقاق و رکابەریی سیاسیی حزبییە. لە بە ئایدیۆلۆژی کردنی ئاراستە سیاسییەکانە.هەروەسا ئەو پێکهاتە کۆمەڵایەتی و سیاسیانەی لە کوردستاندا لە سەردەمێکی هێمن و ئارام و دوور لە ئینشقاق تێدەپەڕن، بە مردوو و وەکو تۆپەلە قوڕێک ناو دەبەن. بەجۆرێک لە جۆرەکان بە کۆیلە ناوی دەبەن. لە کاتێکدا هەمان ئەو کەسانە ئەم جۆرە میتۆد و لێکدانەوانە بە هۆکاری سەرەکی دواکەوتنی سیاسی و بە ژێردەست مانەوەی گەلی کوردستان لە روی مێژووییەوە دادەنێن.
کەواتە ئەگەر دیموکراسییەت بنەما بێت بۆ ئینشقاقی سیاسی، دەبوایە زۆرترین ئینشقاقی سیاسی لە ئەوروپا و ئەمەریکا و کەنەدا روبدات. هەروەها دەبوایە لە ئەمەریکا لە جیاتی پەنجا ویڵایەت، دوو سەد ویڵایەتی نوێ لەئەنجامی زۆری دیموکراسی لەدایک بووایە. لە ئەوروپاشدا، ئەلمانیا یەکی نەگرتبایە و چوار ئەلمانیای نوێ دروست بوایە و فەرەنسای سۆسیالیستی و راسترە و توندڕە و دروست ببوایە. بەریتانیاش چەند لەندەنێکی هەبێت ( پارێزگاران و کرێکاران .. تد). بەڵام دیارە مەنتیق پێچەوانەی دەرخستووە. دیموکراسیەت بەهێزبوونی یەکێتی ئیرادە و رای گشتی و یەکخستنی گوتاری نیشتیمانییە. یەکبوونی نەتەوە و نیشتیمانە. هەموو ئەو وڵاتانەی سەرکوتوو نین و دواکەوتنی تێدا زالە، خەڵکەکەی بیر لە ئینشقاق و دروستکردنی وڵاتێکی ئارام ناکەنەوە و دابەشکردنی دەوڵەت و دەسەڵاتی سیاسی تێدا زالە. کەواتە پێچەوانەی ئەوەی کە دەڵێت ئینشقاق و ئاژاوە دیموکراسییە، ئارامی و یەکبوونی نەتەوە و نیشتیمان واتای راستەقینەی دیموکراسی دەگەیەنێت، چونکە ئەمەی دوایی دەرفەتی ئازادانە بە هەموو تاکێک و هاووڵاتی دەدات، بە شێوەیەکی دادپەروەرانە و کارا و سەربەخۆیانە بەشداری لە پرۆسەی سیاسی و کۆمەڵایەتی بکەن. واتە لە سیستەمی دیموکراسی ئیرادەی یەکگرتن و یەکبوون و دابینکردنی ئارامی زۆرتر دەبێت و لە سەردەمی ئینشقاق و گرژی پەیوەندییە سیاسییەکان و پەرەسەندنی ناکۆکییەکان شەڕ و ئاژاوە و فشار و یەکتر بڕینەوە و رەتکردنەوەی یەکتر زیاد دەکات. ئەمەش وڵات بەرەو کارەسات دەبات و مرۆڤ رووبەرووی بێ ئیرادەیی و بێ هیوا بوون دەکات.
بۆیە رێگەی گەشەکردنی کوردستان، یەکبوونی گوتار و کرداوە، نەک دابەشبوونی سیاسی، نەک تەبیری هێنانەوە بۆ لێکترازان و یەکتر رەتکردنەوە بەناوی دیموکراسی و زیندوویەتی. چونکە زیندوویەتی لەوەیە ئازادانە یەکتر قبوڵ بکەین، نەک ئینشقاق و دابەشبوونی ئیرادەی سیاسی .
