''پارتی دێ قۆناغەکا نوی یا سیاسیی دەستپێکەت"

دهۆک-KDP.info- ل گۆر نەرینا مامۆستایین زانینگەهێ و پسپۆرێن بیاڤێ سیاسەتێ، پارتی خودان لێڤەگەرەکا بهێزە و گرێداییە ب پرەنسپێن بهێزێن کوردستانی ڤە، ژبەر هندێ ژی پارتی رۆژ ب رۆژ دهێزبوونێ دایە، و نها ژی بەرەڤ کۆنگرەیێ چاردێ ڤەدچیت ئەڤ قۆناغەژی قۆناغا ڤەژاندن و نوویبوونەڤەیا پارتی یە.

د. سەعید خودێدا، چاڤدێرێ سیاسیی و مامۆستایێ زانینگەها دهۆکێ، ددەتە دیارکرن، پارتی ئێک ژوان پارتێن سیاسیێن گرنگە ددیرۆکا عیراقێ یا هەڤچەرخدا هەر ژ ساڵا ١٩٤٦ـێ و دامەزراندنا ئەڤێ پارتێ و د دەمێ پاشایەتیێ ژی دا ژ ساڵا ١٩٢١ هەتا ١٩٥٨ـێ د وی دەمیدا ئێک ژوان پارتان بوویە حکومەتێن عیراقێ حساب بۆ وێ کریە، و کادرێن پارتی د وی دەمیدا ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگان بوویە ژ زێندانیکرن و نەفیکرن..هتد، پارتی ئێک ژوان پارتان بوویە دسیاسەتا وێ دا و هزرێن وێ پارتی یە پێگیرە ب وان پرەنسیبان گریدانا وێ ب ئاخێ ڤە و ئێک ژوان خالێن گرنگ لێڤەگەرەکا ب هێز هەیە کو ئەڤێ پارتێ بهێز دکەت، پارتی سەرکردایەتیا شۆرەشا ئەیلوول و گولانێ کریە و هەتا سەرهلدانا گەلێ کورد ئەڤ پێگەهێ هۆسا ێێ بهێز دناڤ خەلکێ دا.

ناڤهاتی، بۆ ماڵپەرێ فەرمیێ پارتی دیموکراتی کوردستان دیارژی کر، پارتی د سەردەمێ ئۆپۆزسیۆنا عیراقێ پێگەهەکی گەلەک بهێز هەبوویە د نەهێلانا ڕژێما سەدامی دا و پارتی هەوڵ ددەت مافێن مللەتێ کورد دپاراستیبن و خۆ لێ بکەتە خودان ژبەر هندێ ژی هۆسا دهێتە دیارکرن پارتی فریادرەسەک بوویە د چاڤێن جەماوەرێ کوردستانێ دا و وان بگەهینتە وان ئارمانجێن وان یێن نەتەوەی، ئەڤەژی بوویە ئەگەر پارتی بوویە چەترەک بۆ وان پارتێن دی ل پارچێن دی یێن کوردستانێ کو بوویە ئەگەر ئەو پارتێن ل وان پارچان سیاسەتا پارتی پەیرەو بکەن، هەموو ئەڤ خەباتە بوو ئەگەر پارتی ببیتە پارتەکا کاریگەر ل عیراقێ و نها بوویە ئەو پارتە بوویە چارەسەریا کێشەیێن سیاسیی ل عیراقێ و دبینینن رۆژانە ئەو پارتە بۆ چارەسەریا کێشەیێن ل عێراقی سەرەدانا هەولێری دکەن و ب تایبەت ژی سەرۆک بارزانی چونکە ئەو کاریزمایە بوویە کو د سیاسەتێ دا دووربین بوویە و کاردکەت ژبۆ ئیماناهیا عیراقێ و کارکرن ب دەستوورێ عیراقێ و نها بوویە لێڤەگەرەک بۆ هەموو کوردان ل هەموو جیهانێ.

 

د. هەوار نێروەیی، مامۆستایێ زانینگەها دهۆکێ و پسپۆرێ بیاڤێ سیاسەتێ، دیارکر، پارتی گرنگییەکا تایبەت ددەڤەرێ دا هەیە ل سەر ئاستی هەرێما کوردستانی و عیراقێ،  سەر ئاستێ هەرچار پارچێن کوردستانێ یا ژ هەمیێ گرنگتر ل سەر ئاستێ وەڵاتێن ئێکەتیا ئەوروپا ل سەردەمی لێدانا داعشێ د چ ئاست و بەرخودان و ڕووبەڕووبوونەوەکا بێ وێنە تۆمار کر، هەرچەندە ئەڤا هاتیە کرن ل سەر ئاستێ حکومەتان بوویە بەل دیارە دناڤا حکومەتێ دا پارتی جومگێن سەرەکی پێکدهینیت ب پلە ئێک و دناڤ وەزارەتان ڕێژەیا مەزن وەردگریت، و بەرپرسیارییەتا ئێکێ وەردگرن بۆ پاراستنا قەوارەیێ سیاسیا هەرێما کوردستانێ و گەشە ژی ب ڤێ قەوارەییا سیاسییا هەرێما کوردستانێ بدەتن و پارتی شیاییە و د مێژوویا خۆیا سیاسیی ژی دا بسەلمینت و دەستکەفتێن ب پارێزیت و گەشی ژی پێ بدەت و بەڵگە ژی هەنە ئەوژی ل دەستپێکێ خودموختارێی دەربازی قۆناغا فیدراڵیێ بوو و پاشان دەربازی قۆناغا سەربەخۆیی بوو ل ریفراندۆما ساڵا ٢٠١٧ـێ، و قۆناغ ب قۆناغ کار ل سەر کریە و ب دەستڤەئینانا ئۆتۆنۆمیێ و حکومەتا عیراقێ دانپیدان ژی کریە، و فیدرالی ژی چەسپاند د دەستووری دا،

ئەڤ مامۆستایی زانینگەهێ د وێ باوەریێ دایە،  پاڕتی د کۆنگرەیێ چاردێ دا دێ سەربخۆییا کوردستانێ چەسپینت و ببیتە پڕسەکا حەتمی د پلانا ستراتیژیا پارتی و ددیرۆکا خۆدا بەردەوام کار سەرکرییە و قوربانی ژی دایە، پارتی ستراتیژیەتە و ل سەر بنگەهێن ستراتیژی هاتیە دامەزراندن و ئاڤاکرن و ئەڤ بنگەهە قۆناغ وب قۆناغ گەشەپیداییە و ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگان بوویە و گەلەک جاران ژی دوژمنان هۆسا هەستپێکرییە پاڕتی نەما بەلێ پاڕتی ساڵ ب ساڵ شیاییە سەنگا خۆیا جەماوەری بەرفرەهتر لێ بکەت.

د. هەوار نێروەریی بۆ ماڵپەرێ فەرمیێ پارتی دیموکراتی کوردستان دیارژی کر، پشتی ڕیفراندۆما هەرێما کوردستانێ هندەک ئالی هۆسا هزردکرن کو پارتی نەما، بەلێ پارتی د هەلبژارتنێن پشتی ریفراندۆمێ دا د پەرلەمانی کوردستانێ دا شیا ببیتە پاڕتا ئێکەم ل سەر ئاستێ کوردستانێ شیا کورسیکین خۆ بکەتە ٤٥ کورسیک کو دمێژویا خۆیا سیستەمێ پەرلەمانی دا هەتا نۆکە نەگەهشتبوو ڤی ئاستی و ل عیراقێ ژی ژمارا کورسیکێ خۆ ب ئاستەکی مەزن زێدەکرن، ئەڤە ژی گرێدانا خەلکێ یە بۆ پارتی و ئەڤە ژی دسەلمینت ئەڤێ پارتی خۆ کریە قوربان ژ پێناڤ پاراستنا خەلکێ کورد و کوردستانێ وەک مللەتەکی زوڵم و لێکری.

د قۆناغا نوودا، پێدڤییە شێوازێ بەشداریکرنێ بگوهۆڕیت دناڤ ئۆرگانێن پارتی دا دڤێت پارتی ریفۆرما بکەتن و چینەکا گەنجان بهینتە پێش و کادرێن خودان شیان دناڤ پارتی دا ڕۆلێ خۆ ببینن و دناڤ پلانێن ستراتیژیدا خۆ زێدەتر ببینن و ببنە دینەمۆیا پارتی. د. هەوار وەسا گۆت.

هەڤدەم یوسڤ سەبری، چاڤدێرێ سیاسی بۆ ماڵپەڕێ فەرمیێ پارتی دیارکر، پارتی دیموکراتی کوردستان وەک پێدڤییەکا دیروکی و سیاسی ژ ناخێ جەماوەر و وەلات پارێزێن کورد ل قویناغەکا زور ھەستیار و چارەنڤیسساز دا ھاتیە بوونێ کۆ ئەو ژی ل دەمێ کورد د گوپیتکێ دا بوون و لژێر ئالایا سەربخویی یا کوردستانێ د ناڤا کومارا کوردستانێ ب سەربلندی و ھیڤیێن مەزن شەنگێستێ دەولەت بوونێ دنژینین ، لەوما ژی سەربخویی و ئازادی خازی د ناڤەندا ئیستراتژییەتا پارتی دا جھێ خوە گرتیە و ل ڤان ٧٦ سالێن بوری ئەندام و پێشمەرگە و لایەنگرێن خوە لسەر پەروەردە کرینە . ھەبوونا پارتی د گورەپانا سیاسی یا کوردستانێ و دەڤەرێ ب رامانا ھەبوونا ( ھزر و بەرنامە و کارەکتەرێن نەتەوەی و نیشتمانی) دگەھینیت و مینا چەترەکێ ھەمی وەلات پارێزان لژێر سیھا خوە کومڤەدکەت . نھا ل ھەر چوار پارچەیێن کوردستانێ ، دوست و دوژمن ، پارتی وەک شویرھا نەتەوە و وەلاتێ کوردستانێ دبینن و دوست ھەڤکاریێ و دوژمن دژایەتی یا وێ دکەن . نوی بوون و ڤەژینەڤە ژی ئێک ژ خەسلەت و تایبەتمەندیێن پارتی یە و بەردەوام لگور جھ و دەم و کاودانێن ھەی خوە دگونجینیت چونکە پارتی ل ھەمی ژیانا خوە دا خوە ب ھیچ ھزر و فەلسەفەیەکا ( دوگما) ڤە گرێ نەدایە و نەبویە حیزبەکا ( ئایدیولوژیست) بەلکو ھەر دەم خودان ھزرا سیاسی یا وەلات پارێزی ونەتەوە و نیشتمان پەروەریێ بویە و بەرژەوەندا وەلاتێ وی ل کیڤە بوبیت پارتی ل وێرێ بوویە .

دەربارەیی هەبوونا هێزا پارتی د ناڤ بوویەرێن ڕۆژهەلاتا ناڤین دا، یوسڤ سەبری بۆ ماڵپەڕێ فەرمێێ پارتی دیموکراتی کوردستان گۆت:'' ب مخابنی ڤە ل ڤان سەد سالێن بوری روژھەلاتا ناڤەراست لسەر ھێسک و پروسک وئاسایشا نەتەوەیی یا کوردان برێڤە چوویە و کورد ژ ھەبوونا کیانەکێ سەربخو مینا نەتەوەیێن دیترێن ڤێ دەڤەرێ بێ بەش بوویە ، لەوما ژی کورد د ڤێ دەڤەرێ دا ھەمی دەمان ستەم لێکری بوینە و نەکارینە مینا ( تورک و عەرەب و فارسان ) خودان رول و کاریگەری بن ، لێ ب دروست بوونا پارتی ل سالێن چلان و ئەو درویشم و ھزرێن نەتەوەیێن پارتی نوینەراتی یا وان دکر بتایبەت ھەر ژ دەمێ پارتی سەرکێش یا شورەشا ئەیلولێ کری ، پارتی و سەروکێ پارتی ( تەحەدی) یا ھەمی سیستەمێ سیاسیێ ڤێ دەڤەرێ کریە و ھەولا گوھارتنا وێ دایە . بارزانیێ نەمر ب ھەلگیرساندنا شورەشێن ئەیلول و گولانێ بۆ تەڤ دەڤەرێ سەلماند کۆ بیی کوردان و بیی دان پێدان ب کوردستانێ ئەو نکارن ئیمناھی یا وەلاتێن خوە بپارێزن و سەقامگیریا وان دێ یا لاواز و لەرزوک بیت ، نھا ژی لسەر ئاستێ روژھەلاتا ناڤەراست پارتی و بارزانی نوینەراتی یا راستەقینەتا گەلێ کورد و بەرژەوەندی یا کوردستانێ دکەن و ل ناڤا ھەمی حیزبێن کوردیێن ھەی ، دوست و دوژمن بتنێ پارتی وەک ھەلگرا ناسناما کوردی دبینن و دناسن . لەوما ژی دبینین ھەردەم دوستێن کوردان پارتی و سەروکێ وێ وەک ھاندەر و پشتەڤان دزانن و دوژمن ژی ھەردەم پارتی و بارزانی ب ( موخاتەب ) دگرن و ھەولا لاواز کرنا وان ددەن ، ئانکو دکارین بێژین ھەبونا پارتی دناڤا بویەرێن دەڤەرێ دا د راستی یا خودا ھەبوونا نەتەوە و نیشتمانێ کوردانە دناڤا ڤان بویەران دا .

دیارژی کر، پارتی ھندی د بەرەیێ جەماوەرێ کوردستانێ و د سەنگەرێ بەرگری کرن ژ ماف و ناسناما کوردبوون و کوردستانی بوونێ دا بیت دێ بھێز بیت ، چونکە پارتی ھەبوونا خوە ژ گەل و ھزرا خویا نەتەوەیی وەردگریت ، لێ  جودا ژ ھەردو خالێن سەری خالەکادی یا ھەرە بنگەھین نھا نفشێ نوی و گەنجە کۆ دڤێت پارتی ل ڤی نفشی پتر ب خودان دەرکەڤیت و وان ب ھزر و فەلسەفەیا نەتەوەی و نیشتمانیڤە گرێ بدەت ، ئەڤ ئارمانجە ژی وی دەمی د بدروستی بدەست ھێت دەمێ پارتی ب باشی بکاریت ژ ئالیێ ( سوسیولوژی) ڤە خاندنەکا راست و دروست بۆ ڤی نفشی ھەبیت و وەک پارتا دەسەلاتدار حکومەتا  ھەرێمێ ھان بدەت کو بابەتێ ( بێکاریێ) چارەسەر ببیت و دەرفەتێن ژیانەکا سەردەمیانە و  ب کەرامەت بۆ گەنجێن وەلاتێ بھێتە دابین کرن ھەروەسان دڤێت پارتی بشێت ب تەمامی مفای ژ تەکنەلوژیا نوی وەربگریت و د رێکخستن و رێڤەبرنا سازیێن دەسەلاتێ مفای ژ ڤێ تەکنەلوژیایێ وەربگریت کۆ بڤی ئاوای حەتا ئاستەکێ زور دێ لگور حەز و شیانێن رێژە ھەرە مەزنا جڤاکێ کوردستانێ ( کۆ گەنجن ) بیت .

پارتی ژ ناڤ عومقێ جەماوەرێ دروستبوویە، پێویستە پارتی چاوا خۆ باشتر ڕیکبێخیتەڤە؟  سەبری ئاماژەدا،   ئێک ژ تایبەتمەندیێن پارتی ئەوە کۆ ژ ناخێ خەلکێ کوردستانێ ھاتیە ھەبوونێ و سەر ب ھیچ ئایدیولوژییەتەکا روژئاڤای یان روژھەلاتی نینە بەلکو دەربرینێ ژ حەز و ئارەزوو و ھیوایەتێن تاک ب تاکێن خەلکێ کوردستانێ دکەت . دماوەیێ ٧٦ سالێن بوری دا ھیچ دەمەکێ پارتی یا ( غەریب ) نەبویە ژ جڤاکێ کوردستانێ و ھەمی دەمان  نوینەراتی یا ( روئیە) و ( ھیوایەتێن ) گەلێ کوردستانێ کریە ، نھا ژی پارتی باشترین نوینەرایەتی یا خەلکێ کوردستانێ دکەت ب ھەمی تەخ و چینێن خوڤە . بتنێ خالا کۆ دڤێت لبەر چاڤ بھێتە وەرگرتن ئەڤەیە کۆ نھا بەلانسا ھێزێ ژئالیێ ( ھەژمارێ و باندورێ) ڤە ل ناڤا جڤاکێ کوردستانی د بەرژەوەندا ( نفشێ گەنج و لاوان) دایە بتایبەت ئەو نفشێ پشتی سەرھەلدانێ ژدایک بوی کۆ نفشەکە د ئازادیێ دا ژ دایک بویە و ب رێکا تەکنەلوژیایێ ھەر زوی تێکەلی جیھانا سەردەم بوی و ( جیھانی بوونێ) باندورەکا مەزن لسەر ھەیە ، لەوما گەرەکە پارتی ڤێ راستیێ بەرچاڤ وەربگریت و ل ڤی کونگرەیێ ١٤ دا  ب نێرینەک گەنجانە ئیستراتژییەتا داھاتی یا خو دابرێژیت دا بشێت مینا ھەر جار دناخێ جڤاکێ کوردستانێ دا بمینیت و بژیت .

ل دوماهیێ گۆتژی:''  پارتی ژ بۆ رزگاری و ئازادی یا گەلێ کوردستانێ دروست بوویە و خەباتا وێ پێخەمەت ئاڤەدان کرنا کوردستانێ یە ، لەوما ژی ئەڤرو نە بتنێ ھەولێر بەلکو سەرجەم کوردستان ژ ئالیێ ئاڤەدانی و ئازادی و سەقامگیری یا سیاسی و ئابوری و جڤاکی ژ ھەمی وەلاتێن دەڤەرێ گەشەسەندی ترە ، ئەڤە ژی ڤێ راستیێ خویا دکەت کۆ دەسەلاتا خومالی ھەردەم د بەرژەوەندا گەلێن خودا د خەبتیت و ھەر گەلەکێ کیانەک نەبیت ھیچ دەمەکێ یێ پاراستی نابیت و نکاریت گەشەسەندنێ بخوڤە ببینیت . ھەولێر نھا نەبتنێ ھێزا پارتی یە بەلکو یا بویە پشتەڤان و ئەو ( مأمن) کۆ ھەمی ئازادیخازێن دەڤەرێ وێ ب جھەکێ ئارام و پارێزەرا خوە دبینن ، یا بویە باژێرەک کۆ ھەردەم ترافیکەکا سیاسی و دیپلوماسی و ئابوری تێدا ھەیە و خودان باندورەکا مەزنە ل ھەمی دەڤەرێ کۆ ئەڤە ژی جھێ شانازی یا ھەر کوردەکێ و ھەر پارتییەکێ یە . دەمێ پارتی ل سالا ١٩٤٦ ھاتیە دامەزراندن پارتەکا تەمام نەتەوەیی بوویە و سێ ئارمانجێن ھەرە سەرەکی ھەلگرتینە کۆ ئەو ژی ( رزگاری یا نەتەوەیی — دیموکراسی — جڤاکەکێ سڤیل و مەدەنی ) بوینە ، لجەم پارتی و دامەزرینەرێن پارتی ئەڤ سنورێن دەستکرد ب خورتی و زوری لسەر گەل و وەلاتێ مە ھاتیە سەپاندن ، لەوما ژی د سیاسەت کرن و شورەشان دا پارتی ھەردەم جھێ خرڤەبوونا شورەشگێرێن ھەرچوار پارچەیان بوویە و وەک ( ھێلینا) پاراستن و رزگاری یا ( گەل و نیشتمانێ) کوردان ھاتیە ناسین ، پارتی ژی ھەردەم خوە ل کێشە و شورەشێن ھەر سێ پارچەیێن دیتر کریە خودان و لگور شیانان ھەڤکاریێن ( ھزری و لەشکەری و ئابوری و لوجیستیکی ) بۆ کرینە ، ھەمی حیزبێن پارچێن دیترێن کوردستانێ ژ کانیکا ھزرا سیاسی یا پارتی ڤەخاریە و خوە پێ زەنگین کریە ، پارتی ھەمی دەمان ھەول دایە ڤان حیزبان ژ چەوتیان ئاگەھدار بکەت و ھەولا راست ڤەکرنان دایە ، لسەر کێشەیێن وان ب بەرسڤ ھاتیە و گڤاشتن لسەر ئاستێ نیڤ دەولەتی کرینە بۆ چارەسەرکرنا کێشێن وان ، پارتی زور جاران ناڤبەینچییاتی کریە کۆ کێشەیا کوردی دگەل حکومەتێن ڤان وەلاتان چارەسەر بکەت کۆ میناک ژی بۆ ڤێ چەندی زورن ، نھا ژی پارتی خودان پەیوەندیێن زور بھێزێن دیپلوماسییە دگەل وەلاتێن جیران و وەلاتێن جیھانێ ، گەرەکە لسەر ھەر کێشەیەکا ھەر پارچەیەکا کوردستانی پارتی ڤێ ھێزا خویا دیپلوماسی بکار بینیت و ھەول بدەت حکومەتێن ڤان وەلاتان بینیتە سەر مێزا دان و ستاندنێ دگەل پارتێن سیاسیێن ڤان پارچێن کوردستانێ و ھەروەسان ل ناڤەندێن نیڤ دەولەتی ژی دەنگ و رەنگێ وان بیت و داخازیێن وان بگەھینیتە ڤان ناڤەندان ، کۆ تا نھا پارتی رولەکێ زور مەزن دڤی بیاڤی دا ھەبویە .

کـــاروان بـــاعەدری