شارەزاییان: دروستکرنا بانکا ناڤەندی دێ بیتە سەقامگێرکرنا ئابوورا کوردستانێ

دهۆک-KDP.info- شارەزا و پسپۆرێن ئابووری ددەنە خوییاکرن، بانکا ناڤەندی دبیتە ئەگەرێ وەی یەکێ کو ببیتە پاڵپشتییەکا بهێز یا ئابووری ژبۆ هندێ ژی ئەگەر هەرێما کوردستانێ بانکا ناڤەندی هەبا دێ ژ گەلەک قەیرانان ڕزگاربا.

نەجات شەعبان، ئەنداما لیژنا دارایی و ئابووری ل پەرلەمانێ کوردستانێ دیارکر، سازیێن دارایی یێ سەرەکی ل  هەر وەلاتەکی بانکا نا ئەو سیاسەتا دراڤی رێڤەدبەت پێخەمەت دەست ڤەئینانا  کێم و سەقامگیر و بانقێن ناڤەندی د مسۆگەرکرنا ئارامییا ئابووری و دارایی دا روڵەکێ گرنک دگێریت، ل کریزا دارایی یا جیهانی بانکێن ناڤەندی ئامرازێن خۆ بەرفرەهکرن ژ بۆ  رەفتارکرنێ دگەل وان مەترسییا ئەوێن بنە ئەگەرێ تێکدانا سەقامگێریا دارایی،و بانکا ناڤەندی دەستەیەکا گرنگە ژ بۆ لەزکرنا پێشڤەبرنا ئابووری ژ بەرکو پێشکەفتنا ئابوورێ وەلاتی دکەتە ئارمانج و دڕەوش و کاودانێن زەحمەتێن ئابووریدا هەول ددەت ئابووریێ سەقامگیر بکەت.

ناڤهاتیێ بۆ ماڵپەرێ فەرمیێ پارتی دیموکراتی کوردستان دیارکر، دیساڤە پانکا ناڤەندی روڵەکێ گرنگ دگێریت ل پاراستنا هەڤسەنگیێ دناڤبەرا داخاز و دابینکرنا دراڤی دا و راستەوخۆ پەیداکرنا دراڤی کنترول دکەت و ب سیاسەتا دراڤی یا گونجاو کارتێکرنێ ل سەر داخازا دراڤی دکەت ژ بۆ ئارمانجێن خۆیێن جیاواز و دشێت ب رێک و پێکرنا دابینکرنا دراڤی گهورێنێ د نرخێ قازانجی بکەت و دبیتە پالدەرێ هاندانا وەبەرهێنانێ ژ بەرکو  نرخێ قازانجی گرنگییا داخازا وەبەرهێنانێ دئابووری دا دەستنیشان دەکەت، و هەروەسا  گرنگییا بانکا ناڤەندی ل وێ دایە کو  سەقامگێریا دراڤێ نافخۆ د پارێزیت و دیر دئێخیت ژ وەرگێرانێن دراڤی ئەوێن چێدبن ب رێیا کریارا کرین و فروتنا پارێ بیانی یێ دانایی.

ئەو ئاماژەدا، کو ل پەژیکا کوڤید 19بانکا ناڤەندی کۆمەکا ئامرازێن کلاسیکی و نە کلاسیکی  ب کارئینان داکو سیاسەتا دراڤی سڤک و ساناهی بکەت و دیساڤە پشتگیریا سیولێ ل بازارێن دارایی یێن سەرەکی کر، سەرەڕایی کارێ پێشینەیا حکومەتا هەرێما کوردستانێ  دابینکرنا مووچێ مووچەخۆران بوو ل دەمێ قەیرانا دارایی یا دژوار ئەوە هەرێما کوردستانێ تێدا دەرباز بوو ژ ئەگەرا بەڵاڤبوونا ڤایرۆسێ کۆرۆنایێ و داکەفتنا بەهایی نەفتێ بەلێ ئەگەر هەرێما کوردستانێ بانکا ناڤەندی ب خۆڤە هەبا وەکی عیراقێ  دا بارگرانیا دارایی سەر حکومەتێ سڤک بیت و نەدبوو ئەگەرێ لێبرینا مووچەی ژ مووچەخوران.

ئاماژەی دا، بانکا ناڤەندی پاڵدەر و  هاریکار بیت بۆ جێبەجێکرنا هێلێن گشتی بەرنامێ کاری یێ کابینا نەهێ یا حکومەتا هەرێما کوردستانێ وەک نموونە  ل ئاستێ خزمەتگوزاریێدا بۆ دەڤەرێن گوندنشین ژ بەر کو  بانکا ناڤەندی روڵەکێ گرنگ د گەشەپێدانا ئابووریدا هەیە و کارێ بانکێن بازرگانی ساناهی دکەت و دبیتە پاڵدەر کو بانکێن نوی دەرکەڤن، و هەروەسا هاریکاریا  گەشەپێدانا گوندا دکەت ب رێکا بەرفرەهبوونا لقێن بانکێن بازرگانی بۆ دەڤەرێن گوندنشین و دەر ئەنجام هاریکاریا ئاڤاکرنا  دەستەیێن ئابووری یێن جۆراوجۆر دکەت بۆگەشەپێدانا وەلاتی.

هەڤدەم، ناڤسەر نوری شێخکی مامۆستایێ زانکۆیێ  ددەتە دیارکرن، ل زۆربەیا وڵاتان بەنکێن ناڤەندی یێن تایبەت بخۆەڤە هەنە،و ئەرکێ سەرەکی یێ ڤان بەنکا داڕشتنا سیاسەتا نەختینەیی یە ( رسم السیاسات النقدیة)، کا دێ چەوا و ب چ رەنگ و ب چ رێک سیاسەتا خۆە یا نەختینەیی ئاڤاکەن، بۆ نموونە  چەند دراڤی چاپکەن ؟ دیسان چەوا کۆنترۆلێ ل سەر خستنەڕووی یا دراڤی کەن ( السیطرة علی العرض النقدی ) داکو دەرئەنجامدا بکارن کۆنتڕولێ ل سەر رێژا هەڵئاوسانێ بکەن و نەهێلن ڕێژێن وێ زۆر بڵند ببن هەتا ۆ بهایێ دڕاڤێ نشتیمانێ کێم نەبیت، هەڕ وەسا بهایێ کەل و پەلان ژی بەردوام بەڕز و بڵند نەبیت. هەر وەسا ئێک ژ ئەڕکێن دی دەسنیشانکڕنا نرخێ مفایی( الاسعار الفائدة ) کۆ ب داینەمۆیێ سەرەکی یێ وەبەڕهێنان دهێتە نیاسین، دیسان هەڵگرتنا یەدەگێ دڕاڤێ بیانی، وسەرەدەریکرن د گەل بانکێن بازڕگانی.....هتد.

گۆتژی:'' ژبەڕ کۆ هەرێما کوردستانێ بەنکەکا ناڤەندی یا تابیەت نەبوویە، وهەر دەم وەکو پارچەک ژسیاسەتا نەختینە یا عیڕاقێ هاتی یە هژمارتن، لەوما زۆر زەڕەر و زیان دیتی یە.

ئەڤی مامۆستایی زانکۆێێ ب خاڵ ئەو زەرەو زیانە دانە دیارکرن ژوانا ژی:

١. هەرێم نکاریت بشێوەکێ فەرمی بۆ نموونە د دەمێ قەیڕاناندا ژ دام و دەزگەهێن داڕایی یێن جیهانی وەرگریت، ودەما حکۆمەتا ناڤەندی ئەڤ جۆرە قەڕزە وەر دگڕتن ژی پشکا هەرێمێ نە ددا هەڕێمێ.

٢. هەڕێم نکاڕیت دراڤی چاپ بکەت.

٣. دیسان هەڕیم نکاریت یەدەکێ دڕاڤ و زێری هەبیت، و د دەمێ قەیراناندا سوود ۆ قازانجێ ژی ب بینیت.

٤. هەر وەسا هەرێم نکاریت ڕێژە ۆ نڕخێ مفایی دیار بکەت.

٥. هەرێم نکاریت هیچ سیاسەتەکا گڕێدایی نەختینە یی جێبەجێ بکەت، بگۆتنەکا دی هەڕێم بێ بەهڕ دبیت ژ هەمی سوود و مفایێن سیاسەتا نەختینه یی، کۆ زۆر زۆر یا گرنگە ژ بۆ هەر ووەلاتەکی دا کۆ بکاریت رەووشا ئابووری یا ووەلاتێ خۆە بەر ب پێشڤە ببن، و گەشەپێدان ۆ گەشەسەندنا ئابووری پەیدا بکەن. بڤی رەنگی بتنێ سیاسەتا دارایی د دەستێن حکۆمەتا هەرێمێ دا د مینیت کۆ ئەۆژی خوە دزێدەکرن و کێمکڕنا باجێ دا دبینیت، دیسان د زێدەکڕن و کێمکرنا خەڕجی و داهاتی دا،ژ بەر ڤێ چەندێ ژی د ڤان حەفت ساڵێن قەیڕانا داڕایی دەست پێکری حکۆمەتا هەڕێمێ بتنێ بزاڤێن کرین داهاتی زێدەبکەت و خەڕجییان کێم بکەت و باجێ زێدە بکەت، کوو ئەڤە ژی بەرۆڤاژی تیۆرا ئابووری یە، کۆ پێدڤی بوو حکۆمەتێ باج کێم کڕبا ۆ خەرجی زێدە کربان داکو بزاڤ ۆ لڤین باشتر کەتبان بازاری ۆ زێدەتر دەلیڤێن کاری پەیدا ببان.

دیتنا ڤی مامۆستاییێ زانکۆیێ ئەوە، ئەگەر دەستهەڵاتا هەڕێما کۆردستانێ بتایبەتی مەسروور بارزانی سەرۆکێ حکۆمەتێ هەولدانێن رژد بکەن وەکی نموونا ویلایەتێن ئێکگڕتی یێن ئەمریکی کو دووازدە بەنکێن هەرێمی هەنە و نۆینەڕاتییا هەمی دەڤەڕێن ئەمریکا دکەن، و شیان و دەستهەلات پێ هاتینە پەخشین کۆ سیاسەتا نەختینەیی پەیڕەو بکەن، و ئەو هەر دازدە بەنک مفا و قازانجێ ژێ د بینن، بڤی رەنگی ماف ب هەرێمێ ژی بهێتەدان کو بەنکا خۆە یا ناڤەندی یا تایبەت هەبیت، و بڤی ڕەنگی عیراقێ دوو بەنکێن ناڤەندی هەبن بدەسهەلاتێن سەربخۆە ژ چاپکرنا دراڤی....هتد.وبڤێ چەندێ هەرێم ژی دێ بیتە خۆدان سیاسەتەکا نەختینەیی یا سەڕبخۆە و ئازاد، و دێ مفا و قازانجەکێ مەزن یێ ئابووری و دارایی هەبیت، وناڤ ۆ پێگەهێ سیاسی و ئابووری یێ هەڕێمێ د مۆکمتڕ و بهێز تر لێهێت.

کاروان باعەدری