ئیخوان مسرێ به‌ر ب ئاقاره‌كێ نه‌دیار ڤه دبه‌ن
د. عه‌بدولفه‌تاح بوتانی
بێگومان ئه‌و هێزێن جڤاكی ژ گه‌نج و لیبرال و دیموكراتیخوازان یێن ب داخوازی و به‌رنامه‌یێن جڤاكی و چاكسازیێن ئاشكرا هاتینه هاندان، ئه‌ون ئه‌و شۆره‌شێن دبێژنێ(بوهارا عه‌ره‌بی) ژ بۆ نه‌هیلان و ژناڤبرنا رژێمێن دكتاتۆری و ته‌ڤگر ل مسر و تونس و یه‌مه‌ن.. ژ بۆ جێبه‌جێكرنا پره‌نسیپێن ئازادی و دادوه‌ری و ئێكسانیێ، لێ تشتێ كه‌سێ هزر لێ نه‌دكر ئه‌وبوو كو هنده‌ك هێزێن جڤاكی و ئایینی سه‌له‌فی یان ئوسۆلی یێن جۆه و جۆر كونترۆل ل سه‌ر كاودانان كر، نه‌مازه ل مسر و تونسێ. ئه‌ڤه جهێ حێبه‌تیێ بوو ل جه‌م چاڤدێر و سیاسه‌تمه‌داران، چونكو ئه‌ڤه چه‌نده ڤه‌رێژا پیلانه‌كا فه‌ره و شرۆڤه‌كری هاتیه كو پێشده‌م هزر لێ هاتیه كرن و بیرا مه ل پیلانا ئه‌فسانه‌یا (هه‌سپێ ترواده) (1) دئینیت.
ئیخوان ل مسرێ گه‌هشتنه ده‌سهه‌لاتێ ژ سه‌ده‌ما ژێكژێكبوونا هێزێن لیبرالی و علمانی، لێ هه‌ر ب له‌ز ئه‌وان پشتا خوه دانه ته‌عه‌ددویێ و ئوپوزسیۆنێ و دیموكراسیێ، تایبه‌تی ل گه‌ل سه‌ركه‌فتنا ته‌خا نهێنیی ژ موفه‌سرێن ئایدولۆجی یێن حه‌ز دكه‌ن ل پشت په‌ردان بمینن دا كو فه‌رمانان بۆ قوتابیێن خوه یێن بچووك ده‌ربێخن ب ناڤێ ئایینی بۆ سه‌پاندنا خوه ل سه‌ر خه‌لكی ب هێزێ بۆ ده‌سهه‌لاتا حزبێ و سه‌ركێشێ جه‌ماعه‌تێ.
دیسا كوشتنا خه‌لكی ب ناڤێ ئه‌سمانی و رێڤه‌برنا تیرۆرا هزری بۆ زڤراندنا سه‌رده‌می بۆ پاشڤه.گه‌له‌ك ژ نڤیسه‌ران باس ل (پاییزا عه‌ره‌بی) دكه‌ن، پشتی زالبوونا هێزێن ئیسلاما سیاسی ل سه‌ر ره‌وشا مسرێ، ئه‌ڤان هێزان پشكداری د شۆره‌شێن گوهۆرینێ دا نه‌كرینه، لێ ل په‌راوێزا وان شۆره‌شان بوون ب تایبه‌ت ل مسرێ. ئێخوانێن موسلمین ل مسرێ دكتاتۆریا حزبه‌كا ب تنێ دیاركرن، هه‌ر دیسا شێوازێ خۆسه‌پاندنێ، ئه‌ڤجا دكتاتۆریا سه‌رۆك موحه‌مه‌د مورسی ب ئاشكرایی دیار دبیت ب رێیا سه‌رسۆمانیا وی ب سه‌ید قوتب (6091-7791)كو ئێكه ژ مه‌زنه سه‌ركرده‌یێن ئیخوانێن مسرێ یێن پێشین، یێ كو جڤاكێ ئیسلامی هه‌می ددانا جڤاكه‌كێ نه‌زان و پاسڤه‌رۆ ژ رێنمایێن ئیسلامێ، دیسا ماف دایه ئیخوانان كو خوینا موسلمانان(مرتدین). هه‌ژی گۆتنێ یه كو هه‌می گرۆپێن تیرۆرست د داخبارن ب هزرێن سه‌ید قوتب و بیردۆزه‌یێن وی یێن ته‌كفیری یێن چاكیا بۆچوونێن ژێكجودا نه‌زانن، خوه مورسی ژی ب خوه ژی باس لێ دكه‌ت كو هزرێن وی (وژدانێ دلڤینیت و ل دلی دده‌ت ). ئیخوانان هه‌ر ژ وه‌گرتنا ده‌سهه‌لاتێ ل مسرێ ده‌ست ب ئاڤاكرنا رژێمه‌كه‌كا موسته‌بد كرن، ب خاپاندنا جه‌ماوه‌رێ ساده ب هنده‌ك درووشمین په‌نجكرنێ و یێن فێلبازی كو هه‌بوونه‌ك نینه، بۆ ته‌رخانكرنا ئازادیان بۆ خزمه‌تا مه‌ره‌مێن خوه ب بۆیاعه‌كا ئیسلامی، محه مه‌د مورسی ده‌سهه‌لاتێن خوه ب ره‌نگه‌كێ تاكره‌ویی فه‌رهكرن بێی ل خونیشادان و نه‌رازیبوونێن ئوپوزسیۆنێ بكه‌ت. راپۆرتا جیهانی یا وه‌زاره‌تا ده‌رڤه یا ئه‌مریكی بانگ ل توندیا سكسی كرن ل دژی ژنان و سه‌ركوتكرنا رێخراوێن نه حكوومی و كه‌مینه‌یێن ئایینی ل مسرێ. هه‌ر وه‌سا د راپۆرتێ دا هاتیه كو ئابوورا مسری به‌ر ب رۆخیانێ ڤه دچیت، یانژی ره‌وشا جڤاكی كه گه‌له‌ك بۆ پاشڤه هاتیه. ڤه‌كۆلینان پێنچ باده‌كێن نهێنی یێن یێن ئیخوانان ئاشكراكرینه: توندیی، ته‌ومیل، ئاینێ سیاسی، په‌یوه‌ندی ل گه‌ل ویلایه‌تێن ئێكگرتی یێن ئه‌مریكی و رێخستنا نێڤده‌ولی.
ده‌رباره‌ی شكه‌ستنا ئیخوانان د ده‌سهه‌لاتا مسرێ دا، ڤه‌كۆله‌رێ مسری یێ ناڤدار د زانستێ جڤاكیدا سه‌ید یاسین نڤیسیه: ئیخوانان شكه‌ستنه‌كا ئێكجار بده‌ستڤه‌ئینایه و دیاربوو كو پره‌نسیپێی وان ((ئیسلام چاره‌سه‌ریی یه)) یێ ڤالایه و چ رامانان ناده‌ت، نه‌شیاینه به‌ره‌ڤانیێ ژێ بكه‌ن. دیسا ژی ژ نیشانێن وی ژی كو سه‌ركردێ مسری یێ ژ وان ڤه‌بووی سه‌روه‌ت ئه‌لخرباوی، پرتووكه‌ك ب ناڤونیشانێ (نهێنیا په‌ستگه‌هێ) دورستكریه كو دكتاتۆریا ئیخوانان تێدا دیاردكه‌ت توندره‌ویا وان و شێوازێ وان یێ ئستیبدادی دیاردكه‌ت، سه‌ره‌رای هه‌ڤركیا ئیخوانان بۆ پرتووكێ و نه‌هێلانا به‌لاڤبوونا وێ، هه‌ر ژ چریا دوویێ 2102 چوارده جاران چاپ بوویه ژ به‌ر داخوازیێن زۆر یێن خه‌لكی ل سه‌ر. تشتێ گرنگ ئه‌وه كو گه‌له‌ك پێشبینییێن كه‌فتنا ئیخوانان ل ممسرێ دكه‌ن، به‌ر كو وه‌لاتی به‌ر ب كه‌نداله‌كێ نه‌دیار ڤه ببه‌ن.
(1) ژ كلتوورێ یۆنانی یه، هه‌سپێ ترواده وه‌كهێمایه و ده‌ربرینه ژ هونه‌رێ خاپاندنێ و پیلانگریێ ژ ناڤخوه بۆ شكاندنا به‌ڤلێ خوه، ترواده ژی باژێره‌كه ل رۆژاڤا توركیابۆ پتر ژ 02 سالان یۆنانیان دۆرپێچكربوو(4811-3911) ب. ز، نه‌دشیان ئێكسه‌ر بچنه د ژۆرڤه، رابوون هه‌سپه‌كێ داری یێ مه‌زن دروستكرن كو جهێ ده‌ه شه‌رڤانێن عه‌گید تێدا بكه‌ت، ئه‌ڤجا كه‌یسا خوه لێ ره‌وشتێن وان گرتن كو ئه‌و ژی پیرۆزكرنا هه‌سپی یه، ب ڤێ رێیێ شیان ڤێ دۆرپێچێ چاره‌سه‌ر بكه‌ن، تروادی ژ هه‌سپی ده‌ركه‌فتن و شیان ده‌رگه‌هی ڤه‌كه‌ن و بچنه ژۆرڤه.
وه‌رگێران: ئه‌ڤرۆ
